In 2025 zagen we in allerlei gemeenten in het land protesten tegen plannen voor het vestigen van AZC’s. Buiten gemeentehuizen ging het er ruig aan toe. Op sommige plekken werd zelfs gegooid met vuurwerk en moest de mobiele eenheid worden ingezet. En ook in sommige raadszalen was de sfeer af en toe grimmig. In zulke omstandigheden wordt spreken en stemmen zonder last minder vanzelfsprekend. Daarmee staat de democratie onder druk en dat is onacceptabel. Voor het ministerie van BZK was het vorig jaar aanleiding om het Leernetwerk Veilig vergaderen te starten: een kring van onder meer gemeenten en provincies die onder leiding van het ministerie ideeën uitwisselen om raadsvergaderingen veilig te kunnen blijven organiseren.
Eind november 2025 was de eerste sessie van het Leernetwerk in Amersfoort. Eén van de deelnemers was Almere, een gemeente die helaas al een poosje ervaring heeft met dreigende situaties in en rond het stadhuis. In de loop der jaren zijn er al veel maatregelen genomen om het vergaderen hier veiliger te maken. Almere kan daardoor een inspirerend voorbeeld zijn voor gemeenten bij wie veilig vergaderen nog een relatief nieuw fenomeen is. Wij spraken met griffier Gert-Jan Broer van Almere en vroegen hem onder meer wat zijn gemeente concreet heeft gedaan om de veiligheid(sbeleving) in en om de raadszaal te verbeteren.
Gert-Jan, hoe lang is veiligheid al een issue in Almere?
“Ik vrees dat wij al vroeg wijs zijn geworden. Beveiliging van raadsleden werd in Almere voor het eerst een concreet item na de verkiezingen van 2010. De PVV trad toe tot de raad en je merkte dat dit meteen allerlei reacties opriep. Rondom gevoelige onderwerpen is de aandacht voor de veiligheid van raadsleden daarna vaker aan de orde geweest. Ik heb de mate van onrust wel zien veranderen. Op social media hebben mensen steeds minder een filter. Raadsleden zijn ook makkelijker te vinden, online en fysiek. Dat heeft gevolgen voor hoe raadsleden zich in de raadszaal voelen.”
Over wat voor onderwerpen is er bij jullie ‘gedoe’ geweest?
“Verschillende dingen. Inbreiding bijvoorbeeld. Almere heeft zich lange tijd naar buiten toe kunnen uitbreiden, maar door de grote woonbehoefte en de behoefte aan voorzieningen komt op een gegeven moment bouwen in de bestaande omgeving in beeld. Dat levert soms een echt conflict op met inwoners die bijvoorbeeld hun uitzicht zien veranderen. Andere voorbeelden zijn de vestiging van een verslaafdenopvang en de kwestie Israël/Palestina. Over asielopvang is het bij ons niet gegaan.”
Door jullie ‘ervaring’ hebben jullie hoe dan ook al diverse maatregelen genomen in het kader van veilig vergaderen?
“Ja. En de belangrijkste uitdaging daarbij is niet zozeer het kiezen van passende maatregelen, maar het vinden van een goede balans. Want je kunt natuurlijk een hele trits voorzieningen treffen, maar je bent als gemeente wel onderdeel van het openbaar bestuur. Het liefst houden we de fysieke drempels daarom zo laag mogelijk. Tegelijkertijd willen we niet onze ogen sluiten voor de risico’s die er nu eenmaal wel zijn. Ik denk dat we als Almere een mooie balans hebben gevonden.”
Kun je iets vertellen over de maatregelen die jullie hebben genomen?
“Sowieso hebben we een sterke beveiligingsorganisatie waar we vanuit de griffie intensief mee samenwerken. Wanneer je bij ons een raadsvergadering bezoekt, passeer je drie keer de beveiliging. En sinds de laatste verbouwing van de raadszaal is de publieke tribune fysiek gescheiden van het gedeelte waar de volksvertegenwoordigers zitten. Om de publieke tribune te bereiken moet je nu poortjes door. In de raadszaal is ook beveiliging aanwezig die snel kan ingrijpen als iemand de schreef over gaat. Dat is wel eens voorgekomen. Daarnaast hebben we nog een aantal beveiligingsmaatregelen getroffen die niet direct zichtbaar zijn. Over die maatregelen communiceren we bewust niet. We willen kwaadwillenden niet wijzer maken.”
Drie keer langs beveiligers en door poortjes. Dat klinkt niet per se open en laagdrempelig.
“Ik snap dat je dat zegt. En toch denk ik dat het wel zo wordt ervaren. Bezoekers hoeven zich bijvoorbeeld niet aan te melden als ze een raadsvergadering willen bezoeken. Bovendien staan onze beveiligers niet in eerste instantie te beveiligen, maar treden ze op als gastheer of -vrouw die bezoekers verwelkomen. Waarbij ze natuurlijk wel alert blijven op mogelijke onrust(stokers) en op de hoogte zijn wanneer een raadslid bijvoorbeeld online wordt bedreigd. Wanneer bekend is wat het profiel van zo’n dreiger is, scannen ze de bezoekers om die persoon te kunnen tegenhouden wanneer hij of zij zou besluiten fysiek langs te komen.”
Ik begreep dat jullie ook oefenen met mogelijke scenario’s?
“Klopt. Dat is heel nuttig, vooral om met elkaar aan te scherpen wie nu precies welke rol heeft en hoe je als voorzitter van de vergadering moet handelen. Eén van de inzichten die we tijdens zo’n oefening hebben opgedaan, was dat de communicatie tussen de griffie en de beveiligers niet optimaal verliep. De oplossing was een appgroep die we zijn gestart en waar we als griffie en beveiliging samen in zitten. Wanneer het nu mis zou gaan, is een appje voldoende om iedereen die op de hoogte zou moeten zijn – dus ook de beveiligers buiten de raadszaal – meteen in te lichten.”
Zijn jullie overal op voorbereid?
“Dat is moeilijk te zeggen. We hebben wel veel mogelijke scenario’s doorlopen, dus ik denk niet dat we snel verrast zullen worden. We zijn in ieder geval ook voorbereid op één van de heftigste scenario’s waarbij er sprake is van indringers en iemand direct in veiligheid moet worden gebracht. Onze beveiliging kan die persoon dan naar een safe room brengen. Gelukkig hebben we die nog nooit nodig gehad, maar hij is er dus wel.”
Wat doet het met de raadsleden dat jullie zo sterk met veiligheid bezig zijn?
“Je merkt dat het een gevoel van opluchting geeft dat beveiligers op de hoogte zijn van wat er speelt en dat ze zichtbaar aanwezig zijn om hun veiligheid te waarborgen. Het feit dat proactief met ze wordt meegedacht helpt daarbij ook. Wanneer er bijvoorbeeld een dossier wordt besproken waar spanning op zit en waarbij rondom een raadslid onrust wordt verwacht, wordt dat raadslid preventief dicht bij de uitgang gepositioneerd en wat verder weg van het publiek. Als het nodig is, blijft een beveiliger ook in de buurt en rijdt hij of zij met een raadslid mee naar huis.”
Zijn jullie inmiddels ‘klaar’ met nemen van maatregelen?
“Nee, ik denk dat je met dit onderwerp niet snel klaar bent. We hebben sowieso nog wel een wensenlijstje. Zo willen we onze ‘vergadersituatie’ graag laten doorlichten door een professioneel bedrijf en op die manier een second opinion krijgen over waar het mogelijk nog beter zou kunnen. In die zin zijn we erg blij met de extra middelen van het ministerie, die kunnen we daar mooi voor gebruiken.”
Wat vind je het van het feit dat er een Leernetwerk Veilig vergaderen is gestart?
“Dat vind ik ontzettend goed. Het is heel waardevol om kennis samen te brengen en om met elkaar stappen hierin te zetten. Het zou ook zonde zijn als iedereen zelf het wiel moet uitvinden terwijl je ook van elkaars ervaringen kunt leren. En omdat wij best veel te vertellen hebben, hebben we aangeboden de tweede sessie van het Leernetwerk (in april, red.) bij ons te laten plaatsvinden.”
Zijn er tips die je zou willen meegeven aan gemeenten die misschien nog zoekende zijn als het gaat om veilig vergaderen? Waar kunnen zij het beste beginnen?
“Twee dingen. Ten eerste: ga het niet zelf doen, maar haal er deskundigen bij wiens vak dit is. En het tweede: breng met die ogen van buiten (deskundigen, red.) de risico’s in kaart. Wanneer je weet waar je kwetsbaar bent, kun je gericht te werk gaan om die risico’s te verkleinen. Anders wordt het schieten met hagel.”
Het Leernetwerk Veilig vergaderen bestaat op dit moment uit 25 gemeenten, 3 provincies en 1 waterschap. Het ministerie kijkt momenteel hoe het Leernetwerk zou kunnen worden uitgebreid, zodat meer organisaties kunnen deelnemen. Overweegt u om zich aan te sluiten bij het Leernetwerk? Hou dan de komende maanden de Nieuwsbrief Weerbaar Bestuur in de gaten (u kunt zich abonneren wanneer u deze nog niet ontvangt). Vragen over het Leernetwerk of over bovenstaande? Stuur dan een bericht naar politiekeambtsdragers@minbzk.nl