Afscheidsinterview met (voormalig) programmamanager Weerbaar Bestuur Anne Jet Plat
Ze was lange tijd hét gezicht van het programma Weerbaar Bestuur en van het Netwerk Weerbaar Bestuur. Tot ze begin dit jaar een nieuw pad insloeg en aan de slag ging als hoofd van de afdeling Ondersteuning Bestuur. In die hoedanigheid gaat ze zich bezighouden met de informatiepositie van het lokaal bestuur op onder meer ondermijning. Ze blijft in die functie verbonden aan het ministerie van BZK en zal zijdelings met weerbaar bestuur te maken blijven houden. Maar het stokje voor wat betreft dit onderwerp moet ze toch echt overdragen aan iemand anders. Voorlopig worden de honneurs waargenomen door Marcel Fluitman, later dit jaar wordt er een nieuwe programmamanager geworven. Met weemoed, maar ook met een gerust hart door wat ze achterlaat, zwaaien we Anne Jet Plat uit. Wij spraken haar nog één keer en keken een beetje vooruit, maar vooral achterom.
Anne Jet, kun je ons eens meenemen naar het begin? Hoe begon het ooit met weerbaar bestuur?
“De aandacht voor dit onderwerp bestaat al een tijdje. Dat begon met het programma Veilige Publieke Taak dat liep tot ongeveer 2016. Dat programma was gericht op het terugdringen van agressie en geweld tegen mensen met een publieke taak, waaronder ook ambtsdragers. De aanpak hiervan werd geborgd bij werkgevers. Dit leidde ertoe dat een groep mensen, waaronder Commissarissen van de Koning en vertegenwoordigers van beroepsverenigingen zich zorgen maakte over het feit dat het nogal diffuus is wie de werkgever van politieke ambtsdragers is. In het kort: uiteindelijk resulteerde dat in het Netwerk Weerbaar Bestuur, onder de vleugels van het ministerie van BZK. Ik weet nog dat we met de vertegenwoordigers van al die beroeps- en belangenverenigingen de pen aan elkaar doorgaven om onze handtekeningen te zetten onder de intentieverklaring. In april 2018 was dat, in het Communicatiemuseum in Den Haag. Dat was het feitelijke startpunt.”
Kun je je een moment herinneren dat het onderwerp weerbaar bestuur ineens urgentie kreeg?
“Dat was toen burgemeester Jos Wienen van Haarlem zeer ernstig werd bedreigd, ook in 2018. Er waren destijds veel steunbetuigingen vanuit de Haarlemse bevolking en toenmalig minister Ollongren van BZK heeft toen een speech gehouden bij het stadhuis in Haarlem. Begin 2019 heeft Wienen namens een groep bedreigde burgemeesters de Machiavelliprijs in ontvangst genomen (de Machiavelliprijs wordt jaarlijks toegekend voor een opmerkelijke prestatie op het gebied van publieke communicatie, red.). We hebben dat aangegrepen om als Netwerk Weerbaar Bestuur de website weerbaarbestuur.nl te lanceren waarop we allerlei informatie die er toen al was voor het eerst hebben gebundeld.”
En toen ging het lopen.
“Ja, en toen we steeds meer gesprekken voerden, kwamen we erachter dat de incidenten als bij Wienen slechts het topje van de spreekwoordelijke ijsberg waren. Alleen hoorde je daar publiekelijk nog weinig over. We zijn toen met elkaar gaan praten over een gezamenlijke normstelling: wat vinden we normaal en wat niet meer en waar leggen we met elkaar de grens?”
Heb je het speelveld en de manier waarop ambtsdragers worden benaderd door het publiek zien veranderen?
“Zeker. Je ziet dat het debat en omgangsvormen verruwen. Ook worden politieke tegenstellingen persoonlijker gemaakt. Dat raakt vooral mensen die afwijken van de ‘norm’. Vrouwen bijvoorbeeld, mensen met een niet-westerse achtergrond of personen met een beperking. Helaas zijn er mensen in de politieke arena die in dat opzicht niet het goede voorbeeld geven.”
Waarom sprak dit onderwerp jou aan en waarom paste deze rol jou goed?
“Ik vond het fijn om zichtbaar van waarde te kunnen zijn voor de mens achter de politicus. Het is belangrijk dat politici worden gestut en dat ze hun werk kunnen blijven uitvoeren zonder dat het onfatsoenlijk of onveilig wordt. Het zijn ook maar gewoon mensen, maar wel in een rol waarin je vaak alleen staat. Dat verdient een goede ondersteuning, ook om het vol te kunnen houden. Ik heb hart voor mensen, ik denk dat dat wel de kern is. Daarbij vind ik ook dat we moeten voorkomen dat we alleen het type James Bond als burgemeester krijgen. Het is geen zwaktebod wanneer je ondersteuning nodig hebt!”
Kun je wat hoogtepunten noemen, waar kijk je met voldoening op terug?
“Ik moet in ieder geval denken aan een bijzondere bijeenkomst van het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur in 2019. Die was in Ouder-Amstel en Joyce Langenacker was daar toen nog burgemeester. De deelnemers aan die sessie verkeerden in de veronderstelling dat de minister op bezoek zou komen, maar werden blij verrast toen bleek dat niemand minder dan de Koning zijn opwachting maakte. We hebben toen een mooi gesprek met hem gehad over het belang van nazorg en de aandacht voor je partner en gezin. Hij straalde uit weerbaar bestuur een belangrijk thema te vinden. Dat bleek wel uit het feit dat hij in 2023 nog eens is langsgekomen in de gemeente Rijssen-Holten, om in gezelschap van minister Bruins Slot met een delegatie over weerbaar bestuur te spreken. Zijn bezoek kreeg daar veel aandacht, het leek toen wel Koningsdag!”
Andere hoogtepunten?
“Dan wil ik in ieder geval de start van het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur in Slot Zeist noemen en de eerste woningscan die we onder leiding van het CCV hebben uitgevoerd in de woning van Liesbeth Spies (toenmalig voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters en burgemeester van Alphen aan den Rijn, red.). En niet te vergeten de dienstreis die ik met een aantal collega’s en een afvaardiging van de Vereniging van Griffiers heb gemaakt naar Londen en Leicester in het Verenigd Koninkrijk. Ik mocht toen een presentatie geven op het jaarcongres van de Engelse vereniging van griffiers en het was mooi om te zien hoe belangstellend daar op werd gereageerd. Het bleek dat wij hier al best ver zijn en dat de Engelsen veel van ons konden leren. Maar wat me ook bij staat: de oprechte betrokkenheid die ik bij alle partners heb gezien in de fijne samenkomsten die we hebben gehad. De saamhorigheid en het gevoel om elkaar heen te staan heb ik echt inspirerend gevonden.”
Je hebt het consistent over ‘we’ en ‘samen’
“Ja, maar dat vind ik ook echt belangrijk. Dit mocht geen BZK-feestje worden. Zo van: wij zullen wel even vertellen wat je het beste kunt doen en de minister gaat vooral shinen met dit onderwerp. Nee, dit moest een gezamenlijk succes worden, zo is het sinds de intentieverklaring in 2018 bedoeld. Ik ben er dan ook trots op dat het is gelukt om vanuit die gezamenlijkheid te zoeken naar wat beter kan voor de persoon achter de ambtsdrager, waarbij iedere deelnemer bijdraagt vanuit zijn eigen rol en expertise. Ik geloof ook oprecht dat de kracht van dit hele verhaal de netwerkaanpak is en de co-creatie. Die is essentieel voor de gedragen resultaten. Ik ben er ook trots op dat dit alles nu zo goed staat, dat ik het kan loslaten.”
Ben je ook hobbels tegengekomen?
“Tja, uiteindelijk was het één groot leerproces waarvoor niet echt een spoorboekje bestond. We hebben steeds geleerd van de uitvoering van nieuwe werkwijzen en deze zoveel mogelijk aangepast op basis van de behoefte. Wat ik me nog kan herinneren is dat de uitvoering van de eerste regeling veilig wonen onder het vergrootglas van de Belastingdienst kwam te liggen. Daar zijn toen stevige gesprekken over gevoerd en na het vernieuwen van de regeling was dit gelukkig van tafel.”
Hoe laat je weerbaar bestuur nu achter?
“Als een netwerk dat zijn relevantie ruimschoots heeft bewezen. Hoe mooi is het als ontwikkelde producten en diensten een groot bereik en impact hebben? Kennelijk ben je dan met de goede dingen bezig.”
Is er nog iets dat je jouw opvolger wilt meegeven?
“Durf dingen te proberen, houd het netwerk warm en doe het samen! Ik blijf het sowieso met interesse volgen.”