Wie denkt dat veilig vergaderen alleen een thema is voor grote steden, heeft het mis. Dat blijkt tijdens twee bijeenkomsten die het Leernetwerk Veilig Vergaderen afgelopen maand hield. Eén in Amsterdam en één in Noordenveld. De verschillen tussen beide gemeenten zijn groot. In Amsterdam moeten inwoners eerst door een bodyscanner. In Noordenveld kon tot voor kort iedere inwoner de trap oplopen en zo de raadszaal binnenwandelen. Toch houden beide gemeenten zich met dezelfde vraag bezig: hoe zorgen we ervoor dat inwoners zich welkom voelen terwijl de volksvertegenwoordigers veilig hun werk kunnen doen?
Amsterdam en Noordenveld. Op het eerste gezicht hebben ze weinig met elkaar gemeen. De ene gemeente heeft ruim 900.000 inwoners, een permanent bemande meldkamer en beveiligers die 24/7 camerabeelden monitoren. De andere gemeente bestaat uit een aantal dorpen in Drenthe waar iedereen elkaar kent en een gemeentehuis waar de deuren wagenwijd open staan. "Bij ons kon iedereen tot voor kort gewoon de trap oplopen”, vertelt Henk Huttinga, griffier in Noordenveld (links op de foto). "We hebben wel wat tussendeuren, maar die stonden altijd open met zo’n houten wigje eronder. Iedereen kon zo richting de raadszaal lopen. En in theorie ook gewoon bij de burgemeester binnen stappen."
Ondenkbaar voor Paul Hartkamp, griffier in Amsterdam (rechts op de foto). "In Amsterdam kom je als inwoner eerst door een scanstraat”, vertelt hij. “Bezoekers lopen door een bodyscanner en hun spullen gaan in een bak door een scanner. Dat hebben we ongeveer vijf jaar geleden ingevoerd.”
Is dat nou echt nodig?
Tijdens de bijeenkomst in Amsterdam kijken deelnemers uit kleinere gemeenten hun ogen uit. Waar zij gewend zijn aan een bode bij de ingang, lopen bezoekers hier eerst door een scanstraat die niet zou misstaan op Schiphol. “Ik snap dat collega’s deze veiligheidsmaatregelen soms heftig vinden”, zegt Paul. “Maar ze zijn helaas nodig. En de inwoners van Amsterdam zijn er intussen aan gewend. Niemand vindt dit nog raar.” Paul en zijn collega’s van de beveiliging geven een rondleiding door het vernieuwde stadhuis. Een verbouwing van jaren resulteerde in een volledig vernieuwde raadszaal, waarbij veiligheid vanaf het begin werd meegenomen in het ontwerp.
"Onze oude zaal was ruim veertig jaar oud," vertelt Paul. "Alles haperde. Voor het nieuwe ontwerp hebben we niet alleen gekeken naar de esthetiek, maar vooral ook naar zaken als veiligheid, toegankelijkheid en vluchtroutes. De deelnemers van het leernetwerk kregen ook de meldkamer te zien. Daar wordt tijdens vergaderingen continu meegekeken met camera's in en rond het gebouw.” Of dat nou echt nodig is? Paul lacht: "Meestal verlopen de vergaderingen hier behoorlijk rustig hoor. Maar dat komt ook doordat we zoveel maatregelen hebben getroffen.”
Ook in dorpen kunnen emoties hoog oplopen
In Noordenveld was Veilig Vergaderen tot voor kort nooit echt een thema. Desondanks meldde Henk zich aan als lid van het leernetwerk. “Tot vorig jaar mei was ik raadslid in Emmen, vertelt hij, waar de beveiliging veel beter geregeld was. En ik ben van mening dat ook onze raadsleden in Noordenveld veilig hun werk moeten kunnen doen. Want dat Noordenveld weinig incidenten kent, betekent niet dat er geen spanningen zijn. Juist in kleinere gemeenten leven onderwerpen soms enorm. Mensen kennen elkaar, verenigingen zijn sterk georganiseerd en inwoners voelen zich nauw betrokken bij hun dorp."
Hij herinnert zich een recente bijeenkomst over het samenvoegen van sportvelden. "Daar kwamen véél boze mensen op af. Het bleef gelukkig netjes die avond, maar de sfeer was niet prettig." Dat gevoel van spanning kent Paul als geen ander. Hij vertelt: "De meest beladen vergadering die ik heb meegemaakt was na rellen rond een voetbalwedstrijd. De dag daarna zat onze zaal stampvol met inwoners én nationale en internationale pers. Ook bij ons liep het goed af, maar ik heb het af en toe benauwd gehad.”
“Of een gemeente nu werkt met bodyscanners of met een bode die de laatste ronde loopt: veilig vergaderen is geen onderwerp voor grote of kleine gemeenten. Het is een onderwerp voor iedereen.”
De eerste veranderingen worden zichtbaar in Noordenveld
Inmiddels zijn er tijdens openbare bijeenkomsten in Noordenveld ook beveiligers aanwezig. De tussendeuren richting de kamers van de organisatie en burgemeester zitten nu dicht. Bovendien wordt veiligheid als thema meegenomen in de plannen voor de aankomende verbouwing van het gemeentehuis. "Toen ik na de eerste bijeenkomst van het Leernetwerk in Amersfoort met veiligheidsdeskundige collega’s door het gebouw liep, keek ik ineens heel anders naar dingen," zegt Henk. "Door welke deur komen mensen binnen? Waar gaan ze naartoe bij calamiteiten? Onze vluchtroutes kwamen bijvoorbeeld uit op afdelingen waar mensen absoluut niet horen te komen. Daar gaan we verandering in brengen.”
Leren van elkaar
Zowel Henk als Paul waarderen het leernetwerk en zijn blij dat ze een bijeenkomst hebben georganiseerd. "Het leukste was dat we alle tijd hadden om ervaringen met elkaar uit te wisselen," zegt Paul. "Wij konden laten zien hoe wij in Amsterdam dingen organiseren en ik denk dat dat voor veel gemeenten een bron van inspiratie was. Al realiseer ik me dat niet iedere gemeente dezelfde mogelijkheden heeft."
Toch zit daar voor Henk ook de meerwaarde. "We hoeven het wiel niet zelf uit te vinden”, zegt hij. Als je ziet en hoort wat Amsterdam en andere gemeenten al hebben bedacht, kun je daar ontzettend veel van leren."
Veilig vergaderen is voor iedereen
Hoewel Amsterdam en Noordenveld op veel punten verschillen, komen Paul en Henk uiteindelijk tot dezelfde conclusie. Paul: "Veilig vergaderen gaat niet alleen over scanners of beveiligers. Het gaat erom dat mensen veilig hun werk kunnen doen, op een manier die past." Henk knikt. "En dat begint met bewustwording. Wij hebben hier nog nooit grote incidenten gehad. Maar je wilt niet wachten tot er iets gebeurt voordat je in actie komt." En misschien is dat wel de belangrijkste les van het leernetwerk. Of een gemeente nu werkt met bodyscanners of met een bode die de laatste ronde loopt: veilig vergaderen is geen onderwerp voor grote of kleine gemeenten. “Het is een onderwerp voor iedereen.”