Namens de Partij voor de Dieren is Cynthia Pallandt Algemeen Bestuurslid bij Waterschap Brabantse Delta. Daarnaast is zij voorzitter van de landelijke Vereniging Waterschapsbestuurders. In die laatste rol ziet ze zichzelf als ambassadeur voor het thema weerbaarheid. In dat kader raadt ze waterschapsbestuurders aan om de veiligheidsscan te laten doen. “We moeten onszelf serieus nemen!” Een gesprek over het groeiende besef binnen de waterschappen dat zij niet immuun zijn voor bedreigingen en het belang je goed voor te bereiden op wat er kan gebeuren.
Tot nu toe zijn de waterschappen relatief ‘onzichtbaar’ als het gaat over bedreigingen en intimidaties. Gebeurt er in dat kader inderdaad weinig of is dat een onterecht beeld?
“Er zijn bij mij maar enkele gevallen van bedreiging bekend in de waterschapswereld, maar je ziet wel dat de waterschappen steeds beter worden gevonden. Dat hangt onder meer samen met klimaatverandering en het feit dat we vaker extreme weersomstandigheden zien, bijvoorbeeld droogte. In tijden waarin er extreem weinig neerslag is, kan het waterschap een onttrekkingsverbod instellen (een tijdelijk verbod om water te onttrekken uit oppervlaktewater zoals sloten, beken of rivieren, red.). Dat komt steeds vaker voor en het raakt (boeren)bedrijven. Soms ontstaat daarbij frustratie en dat kan er dan uit komen. Richting handhavers in het veld maar ook richting de bestuurders die het beleid maken. Er zijn bestuurders die in het buitengebied wonen en zij worden door hun ‘buren’ soms persoonlijk verantwoordelijk gehouden voor het beleid van het waterschap. Die weten waar ze wonen en het komt wel eens voor dat zij fysiek verhaal komen halen. Dat geeft een gevoel van onveiligheid.”
Er lijkt dus een verband te zijn tussen klimaatverandering en toenemende agressie richting waterschappers?
“Zo zou je het kunnen zeggen. We hebben trouwens ook al gezien dat wateroverlast – het andere uiterste – tot agressie en onbegrip kan leiden. In Limburg deed het waterschap vorig jaar aangifte naar aanleiding van bedreiging tegen medewerkers en een bestuurslid. Na de ‘regenbom’ waar met name Zuid-Limburg een paar jaar geleden mee te maken had, waren agrariërs met bedrijven in de uiterwaarden niet blij dat zij werden ‘opgeofferd’ om het water op te vangen; ook al is dat laatste wel het doel van die uiterwaarden. Je voelt de impact pas écht als het niet langer theoretisch is. Dit kan stevige gesprekken opleveren en dan is het belangrijk dat je goed bent voorbereid. Daarom is het goed om het met elkaar over een thema als weerbaarheid te hebben.”
Zometeen meer daarover! Je gaf net aan dat waterschappen beter worden gevonden. Is dat de reden dat je ervoor pleit dat waterschapsbestuurders de veiligheidsscan laten doen?
“Zeker. Ik denk dat we nog niet goed zijn voorbereid op het feit dat wij ook met bedreigingen te maken hebben. Ik hoor ook wel van sommige medebestuurders dat ze het niet nodig vinden om het hier over te hebben. Dat ze het eigenlijk onzin vinden. Terwijl je wel (mede)verantwoordelijk bent voor de rest van je fractie. Het kan, dus waarom zou je geen veiligheidsscan laten doen? Bovendien: wanneer je ambitie hebt om lid van het Dagelijks Bestuur te worden, is het alleen maar slim om nu al ‘in te stappen’. Je kunt maar goed voorbereid zijn.”
Je hebt zelf ook al een veiligheidsscan laten doen. Hoe beviel dat?
“Ik vond het heel prettig. Ik voelde me serieus genomen omdat Thijs (veiligheidsadviseur van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid dat de veiligheidsscan uitvoert, red.) goed luisterde, de tijd nam en me ook geruststelde wanneer ik ergens potentieel gevaar zag. Uiteraard ging het over praktische zaken (wat is er al goed geregeld en wat kan er beter), maar het ging niet alleen maar over mijn huis en leefomgeving. Thijs keek echt naar het brede plaatje en heeft bijvoorbeeld ook het gedrag van de andere mensen in mijn huis onder de loep genomen. Wat zij doen kan immers naar mij herleidbaar zijn. We kwamen zo tot een aantal quick wins. Heel handig. Ook fijn was dat Thijs niet staccato een standaardlijstje af ging om vinkjes te kunnen zetten, maar dat we een echt gesprek hadden dat op mijn persoonlijke situatie en beleving was toegesneden. We hebben het op mijn verzoek bijvoorbeeld ook gehad over het voeren van campagne tijdens verkiezingstijd. Je bent dan vaker op straat en letterlijk zichtbaar als vertegenwoordiger van een politieke partij. Dat voelt kwetsbaar. Ik weet nu dat je het beste vooraf over veiligheid kunt praten, en minstens met zijn drieën over straat kunt gaan zodat je elkaar goed in de gaten kunt houden.”
Je hebt ook een rapport ontvangen toch?
“Klopt, ook dat was heel fijn. Opnieuw geen standaardverhaal, maar een overzicht waarin ook zaken werden geadresseerd die ik zelf in het gesprek had aangedragen. Met daarnaast allerlei nuttige tips en links naar relevante websites voor aanvullende informatie.”
Terug naar wat je eerder aanstipte: het met elkaar hebben over het thema weerbaarheid. Waarom is dat belangrijk?
“Ik vind dat we bij de waterschappen, en zeker in het bestuur, nog achter lopen als het hierover gaat. De reflex is al snel om het er niet over te hebben. We zijn het niet gewend of ‘het is niet nodig’. Zelf ben ik het belang gaan inzien tijdens het waterschapscongres van vorig jaar. Ik heb toen een sessie bijgewoond over weerbaar bestuur en daar heb ik een aantal indrukwekkende verhalen gehoord van waterschapsbestuurders die voorheen in andere bestuurslagen actief waren. Bijvoorbeeld over iemand die een paar dagen politiebewaking heeft gehad. Toen kwam ik tot het besef dat we ook bij de waterschappen goed voorbereid moeten zijn op wat er kan gebeuren.”
Komend jaar gaat het Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur alle waterschappen bezoeken om het thema weerbaarheid verder op de kaart te zetten. Gaat dat helpen denk je?
“Dat geloof ik zeker. Je moet het er als bestuurder dan wel over hebben omdat je nu eenmaal aan zo’n sessie deelneemt. Om goed over weerbaarheid te spreken, moet je je enigszins kwetsbaar opstellen en daar kan voor bestuurders een drempel liggen. Het ene moment ga je stevig met elkaar in debat, het andere moment deel je met elkaar dat je je wel eens bedreigd hebt gevoeld. Dat vergt oefening. Het helpt dan ook dat er een expert bij is die de sessie begeleidt. Ik vermoed dat het dan beter, serieuzer wordt opgepakt.”
Zijn er bepaalde zaken waar het Ondersteuningsteam jullie kan helpen of in kan adviseren?
“Ik hoop dat het Ondersteuningsteam suggesties kan aandragen over hoe we op een laagdrempelige manier al veranderingen kunnen doorvoeren. Bijvoorbeeld als het gaat over de inrichting van onze publieke tribune. Tot nu toe worden er ‘gewoon’ wat stoeltjes neergezet voor mensen die onze vergaderingen bezoeken. Maar we zien dat er steeds meer publiek komt en dan is het bezoek van het Ondersteuningsteam een mooie gelegenheid om het over een verantwoorde herinrichting van de publieke tribune te hebben. Persoonlijk ben ik daarnaast geïnteresseerd in de provinciale weerbaarheidsnorm in onder meer Flevoland waar het plaatselijke waterschap (Zuiderzeeland, red.) op is aangesloten. Waterschappen in Noord-Brabant trekken met provincie en gemeenten op als het gaat om weerbaarheid, maar worden bij de Brabantse norm weerbare overheid nog niet vermeld. Ik denk dat het goed zou zijn om zowel naar de eigen organisatie en het bestuur, als ook naar de buitenwereld, uit te dragen dat ook het waterschap staat voor een weerbare overheid.
In hoeverre is de democratie er bij gebaat als weerbaarheid (veel) hoger op de agenda komt te staan?
“We merken dat mensen die interesse hebben om in het waterschapsbestuur te komen, vaker dan bijvoorbeeld zes jaar geleden (rond de verkiezingen van 2019, red.) vragen naar zaken rondom het onderwerp veiligheid. Wanneer we kunnen zeggen dat er veel is geregeld, heeft dat een geruststellende uitwerking en schrikken we geen mensen af die misschien wel heel getalenteerd zijn voor de politiek. Richting de verkiezingen van 2027 worden er ook sessies over weerbaarheid georganiseerd en krijgt het onderwerp een plek in het inwerktraject. Hiervoor is het Netwerk Weerbaar Bestuur aan zet. En nieuwe bestuursleden mogen uiteraard een veiligheidsscan laten doen.”
Waterschapsbestuurders en andere volksvertegenwoordigers kunnen kosteloos een veiligheidsscan laten doen. Ze kunnen deze aanvragen bij het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), dat in de regel snel tijd heeft om op de woonlocatie langs te komen. Meer over wat de veiligheidsscan inhoudt en wat deze oplevert is te lezen in het interview Deze veiligheidsscan gaat je als volksvertegenwoordiger echt verder helpen. Hierin komt ook Thijs Spanbroek aan het woord, één van de veiligheidsadviseurs van het CCV die de veiligheidsscan uitvoert: “Als volksvertegenwoordiger moet je zuiver en onbelast je werk kunnen doen. We beschermen in die zin niet alleen de persoon, maar ook de democratische rechtstaat.”